Handleiding
Deze site is bewust eenvoudig gehouden. Hieronder staat per onderdeel wat u ziet en wat de knoppen doen.
Kiezen wat u wilt zingen
Op het beginscherm staan drie bundels: De Psalmen (150), de Enige Gezangen (12) en Overige liederen (3). Tik een bundel aan om de lijst te openen. Met het huisje linksboven komt u altijd weer hier terug — waar u ook bent.
De weg terug
De bovenbalk werkt overal hetzelfde. Links het huisje: dat brengt u naar het beginscherm. Daarnaast de naam van waar u bent — De Psalmen, Enige Gezangen, Overige liederen of Mijn liturgieën — met een pijltje erachter . Die naam is aan te tikken. Dat brengt u één stap omhoog: in een bundel naar de liederenlijst, in een liturgie naar het overzicht van al uw liturgieën. Welk lied of welke liturgie u open hebt, staat eronder.
Daarnaast doet de terugknop van uw telefoon of browser gewoon wat u ervan verwacht. Hij brengt u stap voor stap terug langs de schermen waar u geweest bent. Staat er een venster open — de instellingen of het menu — dan sluit hij eerst dat venster.
Daaronder staat het kopje Liturgieën. Hebt u er gemaakt, dan staan de nieuwste eronder — zo is die van komende zondag met één tik te volgen. Hoeveel er staan (ten hoogste vijf) kiest u in de instellingen onder Beginscherm; met Geen houdt u de lijst leeg.
Boven die lijst staat altijd Mijn liturgieën, ook als u er nog geen hebt. Die opent het overzicht van alles wat u bewaard hebt, met het aantal ernaast — net als bij een bundel. Daar maakt u er ook een nieuwe, met de knop bovenaan.
Een lied opzoeken
Bovenaan de lijst staat het zoekveld. U kunt een nummer intikken, maar ook een woord of een stuk van een regel. Tikt u een nummer en drukt u op Enter, dan gaat u er meteen heen.
Zoekt u op een woord, dan wordt de hele tekst van alle verzen doorzocht, niet alleen de eerste regel. Zoeken op welzalig geeft dertien psalmen. Bij Psalm 1 en Psalm 32 staat het woord in de eerste regel, bij Psalm 34 pas in vers 4. De lijst noemt de psalm, niet het vers — u zoekt het woord daar zelf nog even op.
Rechts in het zoekveld staat een knop. Die wisselt tussen de twee manieren van tonen: alle nummers als raster of als lijst met de titels . Het plaatje op de knop laat zien waar u naartoe gaat, niet waar u nu bent. Dezelfde keuze staat ook in de instellingen, onder Titels tonen.
Naast De Psalmen en de Enige Gezangen staat een derde, kleine bundel: Overige liederen. Deze drie hebben geen nummer maar een naam, en dus ook geen raster om tussen nummers en titels te wisselen — u zoekt en bladert er altijd op titel.
Werkt u met een muis, dan verschijnt de titel zodra u een nummer aanwijst. U hoeft de lijst er niet voor om te zetten. Bij een gezang komt daar de eerste regel achter: De Lofzang van Maria — Mijn ziel verheft Gods eer.
Het lied lezen
Alle verzen staan onder elkaar op één pagina — u hoeft dus niet per vers door te klikken. Bovenaan blijft staan welk lied u zingt, met daaronder een rij met de verzen. Tik een versnummer aan om erheen te springen. Heeft een lied veel verzen, zoals Psalm 119, dan staat er vooraan een ⋯-knop die de hele rij openklapt.
Bij elk vers staat rechts een keuze tussen Noten en Tekst. Die geldt alleen voor dát vers; wat er standaard gebeurt stelt u in bij Noten en/of tekst in de instellingen.
De letter groter of kleiner
Staat er een vers zónder noten op het scherm, dan verschijnen rechtsonder twee knopjes: A− en A+. Elke tik is één stap, van Zeer klein tot Grootst, en de naam van de stap verschijnt er even bij. De keuze wordt onthouden en staat ook in de instellingen onder Grootte.
Bij een vers mét noten doen die knopjes niets, en daarom laten ze zich daar ook niet zien. De reden is dat de tekst onder een notenbalk geen eigen grootte heeft: hij wordt zo groot als de balk toelaat. Wilt u hem daar groter, zet dan Noten groter aan — dat staat in de instellingen onder hetzelfde kopje Grootte. Elke dichtregel komt dan over twee balken te staan. Er hoeft dus half zo veel op een regel, en alles wordt bijna twee keer zo groot. Het lied wordt er wel langer van. Draait u de telefoon dwars, dan is de balk vanzelf al groter.
Meespelen
Met de afspeelknop naast de naam van het lied klinkt de melodie. Nog een keer drukken stopt hem. Welke klank u hoort — orgel, kerkorgel of piano — en hoe snel, kiest u in de instellingen onder Meespelen.
Onderaan het scherm
Daar staan drie knoppen. Vorige en Volgende gaan naar het lied ervoor of erna. Lijst brengt u terug naar de liederenlijst bovenaan. Op een telefoon kunt u ook naar links of rechts vegen om van lied te wisselen.
De telefoon dwars houden
Draait u de telefoon een kwartslag, dan wordt de notenbalk ongeveer twee keer zo groot. Om daar ook de hoogte voor te hebben, schikt het scherm zich dan anders. De naam van het lied schuift naar de balk bovenin, naast de naam van de bundel. En de balk onderaan vervalt.
U kunt dan nog steeds overal komen. Vorige en Volgende doet u door naar links of rechts te vegen. Voor de lijst tikt u op de naam van de bundel bovenin. Met het huisje gaat u terug naar de keuze tussen de bundels. Zet u de telefoon weer rechtop, dan komt alles terug zoals het was.
Instellingen
Onder het menu rechtsboven. Daar staan:
- Liederenlijst — titels tonen of alleen nummers, en hoeveel knoppen er op een rij passen. Bij tien passen alle 150 psalmen in beeld. Bij acht of vijf worden de knoppen groter, en verschijnt er een sprongbalk boven de lijst.
- Beginscherm — hoeveel liturgieën er op het beginscherm staan, ten hoogste vijf. Met Geen blijft die lijst leeg; de rij Mijn liturgieën blijft staan.
- Noten en/of tekst — of u de noten bij elk vers wilt, alleen bij het eerste vers, de melodie één keer bovenaan, of helemaal geen noten.
- Grootte — hoe groot de verzen zonder noten staan; dezelfde knopjes staan rechtsonder in beeld. En noten groter, dat elke dichtregel over twee balken zet en daarmee de noten én de tekst eronder bijna twee keer zo groot maakt.
- Ritme — isoritmisch maakt alle noten even lang. Kwartnoten schuin zet de korte lettergrepen cursief, wat helpt bij het ritme zingen.
- Meespelen — de klank en het tempo.
- Thema — Papier, Kerkblauw of Avond. Met Volg de telefoon gaat de site vanzelf naar Avond zodra uw toestel op donker staat.
Mijn liturgieën
Hiermee stelt u een hele dienst/bijeenkomst vooraf samen: de liederen én wat ertussen hoort. Tijdens de dienst hoeft u dan niets meer op te zoeken. U kunt er meerdere bewaren.
- Maak er een met + Nieuwe liturgie. De naam wordt alvast voorgesteld met de dag en het tijdstip erin; u kunt hem overschrijven.
- Een hele liturgie verwijdert u met het prullenbakje naast Volgen, rechtstreeks vanuit het overzicht, of met Verwijderen onderaan het bewerkscherm. Er komt telkens een vraag om het te bevestigen, want het is niet ongedaan te maken.
- Met + Regel toevoegen zet u er iets bij. Boven in het paneel kiest u wat voor soort regel het wordt: een Lied of Vrije tekst.
- Bij Lied kiest u eerst de bundel, dan het nummer, dan de verzen. Tik in het versraster aan wat er gezongen wordt. Dat mag één vers zijn, een reeks (1 t/m 3), of losse verzen — bijvoorbeeld Psalm 119 vers 23, 54 en 79. Wijst u een nummer aan, dan verschijnt de titel erbij. Bij de Enige Gezangen ziet u zo meteen om welk gezang het gaat.
- Met de pijltjes verandert u de volgorde, met het potlood wijzigt u een regel en met het kruisje haalt u hem weg.
- Liturgie volgen zet alles onder elkaar op één pagina. Uw weergavekeuze geldt daarbij per lied. Staat die op noten bij vers 1, dan krijgt het eerste vers dát u gekozen hebt de noten — bij Psalm 119 dus vers 23, niet vers 1.
- Kopie maken is handig als de volgende dienst er grotendeels hetzelfde uitziet.
Vrije tekst en een Bijbeltekst
Een liturgie bestaat uit meer dan liederen. Kiest u bij + Regel toevoegen voor Vrije tekst, dan typt u er zelf iets neer. Votum en groet, de mededelingen, de gebedspunten — wat u maar wilt.
Vinkt u daaronder Bijbelverwijzing toevoegen aan, dan kiest u een boek, een hoofdstuk en desgewenst een vers of een reeks verzen. Laat u de versvelden leeg, dan geldt de verwijzing het hele hoofdstuk. Onder de velden staat hoeveel verzen het hoofdstuk heeft. Klopt de opgave niet — vers 6 tot 5, of een vers dat het hoofdstuk niet heeft — dan zegt de site dat. U kunt de regel dan niet opslaan.
Zet u er ten slotte Bijbeltekst zelf ook in de liturgie opnemen bij, dan komt de tekst uit de Statenvertaling mee. Bij Volgen staat hij gewoon tussen de liederen in. U hoeft er tijdens de dienst dus geen ander boek of andere app bij te pakken.
Een liturgie meenemen
Op het bewerkscherm zet Kopiëren als tekst een kort overzicht op het klembord. Dat is de naam van de liturgie met daaronder de regels. Genoeg voor een mailtje of een briefje.
Wilt u de hele liturgie mét de notenbalken, dan staat bij Volgen naast de naam één knop staan. Daarachter zitten vier manieren om hem mee te nemen.
- Delen… — dit geeft de liturgie als bijlage door
aan het deelvenster van uw toestel. Daar kiest u zelf of hij naar de
mail gaat, naar WhatsApp of ergens anders heen. Voor mailen is
dit de beste weg: een bijlage komt overal goed aan, ook bij een
ontvanger die Gmail gebruikt.
U krijgt meestal een Word-bestand. Wil uw toestel dat niet delen — dat verschilt per toestel — dan meldt de app dat één keer. Daarna gebruikt hij vanzelf een webpagina-bestand. Dat opent overal, met de noten erin. Deze regel staat er alleen als uw toestel een deelvenster heeft; op een gewone pc bewaart u het bestand. - Bewaren als Word-bestand — een gewoon
.docx-bestand met de naam van de liturgie erop. Dat opent op elk toestel: in Word, in Pages op een iPad, in Google Docs. Alles staat er zoals het hoort: de titel, de koppen, de verzen, de Bijbeltekst en de notenbalken. Dit is de zekerste weg. Word legt bij plakken nog wel eens zijn eigen opmaak over die van de liturgie heen; bij een bestand gebeurt dat niet. - Afdrukken of bewaren als pdf — dit stuurt de liturgie
naar de afdrukfunctie van uw toestel. Daar kiest u een printer, of u
bewaart hem als pdf. Op een iPhone of iPad gaat dat via Deel en
dan Print. De notenbalken blijven bij deze weg als tekening
bewaard in plaats van als plaatje. Ze zijn dus haarscherp bij elke
vergroting, en het bestand blijft klein.
Zet in het afdrukvenster Kop- en voettekst uit als u de liturgie bewaart. Anders zet de browser er de datum en het webadres bij, en dat hoort niet in een liturgie thuis. - Kopiëren met opmaak — dezelfde inhoud naar het klembord, om ergens anders te plakken. Handig als u niet met een bestand in de weer wilt.
Bij dat laatste, het plakken, verschilt het per programma of de notenbalken meekomen. Dat ligt niet aan deze site: sommige programma's weigeren afbeeldingen die in de opmaak zelf meereizen.
- Gaat goed: Word, en de Mail-app op een iPhone of iPad.
- Gaat niet: Gmail en Google Docs. Daar ziet u een leeg of grijs vlak waar de notenbalk hoort. De tekst komt wel gewoon mee.
Wilt u de liturgie mailen, gebruik dan Delen… of hang het Word-bestand er zelf als bijlage aan. Een bijlage komt overal goed aan, ongeacht welk mailprogramma de ontvanger gebruikt.
Komt de tekst er bij het plakken in Word uit in de standaardletter? Dan legt Word zijn eigen alineastijl over de meegestuurde opmaak heen. Gebruik in dat geval het Word-bestand; daar heeft Word niets over te zeggen.
Bij alle drie geldt hetzelfde:
- Het notenblad van een vers komt als één geheel mee, niet als losse balken. Zo kunt u het in één keer verplaatsen of verschalen.
- Wat er meekomt is precies wat u op het scherm hebt staan. Zet u bij een vers de keuze op Tekst, dan komt dat vers als tekst mee; op Noten, dan als notenbalk. Ook de tekstgrootte die u met A− en A+ gekozen hebt gaat mee.
- Bij een vers dat als notenbalk meekomt, staan de woorden in de tekening. Ze gaan daarom ook als beschrijving bij de afbeelding mee, zodat een voorleesprogramma de tekst alsnog kan uitspreken. In Word ziet u die onder Alt-tekst. Op het blad verandert er niets.
- De uitvoer is altijd donker op licht, ook als u de site zelf op Avond hebt staan. Anders zou de notenbalk als een zwart blok in een wit document belanden.
Let op: liturgieën worden in de browser van dit toestel bewaard, niet op een server. Wist u de sitegegevens of gebruikt u een ander toestel, dan staan ze er niet. Met Kopiëren als tekst, downloaden of delen neemt u er een afschrift van mee.
Als lezen of aanwijzen moeilijk gaat
Deze site is gemaakt om ook te werken als u hem niet met een vinger op een scherm bedient. Hieronder staat wat er is, en ook wat er nog niet is.
Grotere letters
Bij een vers zonder noten staan rechtsonder A− en A+. Daarmee gaat de tekst in stappen tot ruim twee keer zo groot. Sinds kort blijft de regel die boven aan uw scherm staat daarbij op zijn plek, zodat u niet kwijtraakt waar u was.
Onder een notenbalk werkt dat niet, en daar kunnen wij niets aan doen: de tekst staat daar in de tekening en wordt zo groot als de balk toelaat. Wilt u die tekst toch groter, dan zijn er twee wegen. Zet het vers op Tekst in plaats van Noten — dan gelden de knopjes weer. Of zet Noten groter aan in de instellingen; dan komt elke dichtregel over twee balken en wordt alles bijna twee keer zo groot.
Bedienen met een toetsenbord
Alles op deze site is met de Tab-toets te bereiken en met Enter of de spatiebalk aan te zetten. Waar u staat is te zien aan een randje om de knop. Vensters die opengaan — het menu, de instellingen — houden u binnen dat venster tot u het sluit, en met Esc gaan ze weer dicht.
Met een voorleesprogramma
Elke notenbalk draagt de dichtregel die eronder staat als naam. Wijst u hem aan, dan hoort u die regel, en niet alleen “afbeelding”. De verzen zonder noten worden regel voor regel voorgelezen.
Op een liedbladzijde staat de lijst met alle nummers vóór het lied. Dat is met opzet, want zo bent u met één beweging omhoog weer terug in de lijst. Loopt u de bladzijde van boven naar beneden af, dan zou u die hele lijst langs moeten. Daarvoor staan er twee snelkoppelingen, en die zijn de moeite van het onthouden waard:
- Naar het lied — staat vlak vóór de lijst, en springt er in één keer overheen.
- De lijst overslaan — staat onder het zoekveld, voor het geval u de eerste al voorbij was.
Terug naar de lijst gaat ook in één stap: de naam van de bundel in de balk bovenaan is een knop.
Wat er nog niet is
Wij schrijven dit erbij omdat u er anders zelf tegenaan loopt.
- De site is nagelopen met een voorleesprogramma op Android. Met VoiceOver op een iPhone is dat nog niet gedaan.
- De site werkt nog niet zonder internet. In een kerk met slecht bereik kan het laden daardoor traag gaan.
Werkt er iets niet?
Laat het weten. Dat is geen beleefdheidsformule: aan deze kant is te meten wat er in de code staat, maar niet hoe het is om de site te gebruiken als u hem nodig hebt. Eén bericht dat zegt wat er misging is meer waard dan een maand nameten. Het adres staat op Over deze site.